ژزوئيت‌ها در چين در زمينه نجوم مهم و جالب نظر است و هنگامىكه محققان چينى از تلسكوپ و نظريه خورشيد كانونى كپرنيك اطلاعى كسب كردند ، دوره‌اى ديگر آغاز شد ؛ درواقع ميسيون چينى پيشتر با كمك دانشمندان محلى در بين سالهاى 1629 م . و 1635 م . زبده‌اى درباره نجوم و تقويم با عنوان چهونگ چن لىشو تهيه ديده بودند . امّا در اين زمان سند و شاهدى از همكارى مثمر علمى ايرانيان و فرقه ژزوئيت‌ها در دست نيست ، ولى يقين است كه ايران و تركيه بتدريج تحت‌تأثير و نفوذ علوم و فن‌آورى غربى قرار گرفت كه در بخش بعد بدان خواهيم پرداخت . نجوم و علوم وابسته نجوم اسلامى دوره صفوى در پايانه سنت طولانى رصد هندسى قرار گرفته بود و ويژگى اصلى آن بررسى سايه اشياء بر روى سطوح مستوى در مقابل اشعه خورشيد و تجسم تصاوير اجرام سماوى بر روى يك صفحه مدور ( اسطرلاب ) بود و در رصدهاى جائى سينگ دوم در هند به اوج خود رسيد و اين در زمانى بود كه تلسكوپ در اروپا پذيرش عمومى يافته و دوره بصرى و نورى آغاز شده و رصدخانه گرينويچ شروع به رصدهاى منظم كرده بود . پروفسور كندى در فصل مربوط به علوم دوره تيمورى دستاوردهاى علمى اين دوره را به خوبى بررسى كرده است . رصدخانه بزرگ اسلامى در مراغه و سمرقند عمرى كوتاه داشتند و امروزه مخروبه‌اند « 1 » ولى كتب مربوط به اين رصدخانه‌ها يعنى زيج ايلخانى ( حدود 670 / 1271 ) و زيج جديد سلطانى كه طبق گفته عبد المنعم عاملى ( حدود 970 / 3 - 1562 ) جداول الغ بيك است و در سال 841 / 1437 تكميل شده ، كار اين رصدخانه‌ها را مخلّد ساخته است . نسخه‌هايى از جداول الغ بيكى به زبانهاى فارسى ، تركى و عربى انتشار يافت و در زمان چارلز اول به آكسفورد رسيد و ضمنا شهرت قوس عبور نصف‌النهارى عظيم كه ابزار محورى رصدخانه سمرقند و شعاع آن 120 پا بود درهمه‌جا پيچيد و به گوش منجمان استانبول و يك نفر سياح انگليسى به‌نام جان گريوز رسيد . تلاشهاى شاهان صفوى براى تقليد از آن به جائى نرسيد . شاه اسماعيل اول موسس سلسله صفوى ، تجديد و احياى رصدخانه مراغه را طرح‌ريزى كرد و كار آن را به امير غياث الدين منصور بن امير صدر الدين محمد شيرازى ( متوفى 949 / 3 - 1542 ) واگذاشت . منجمان مسلمان از مدتها پيش دريافته بودند كه تهيه مجموعه كاملى از جداول

--> ( 1 ) - بقايائى از عبور نصف‌النهارى رصدخانه الغ بيك در تصوير شماره 2 اين كتاب آمده است .